دکتر قوام الدین تولایی » جراحی ستون فقرات » اسپینا بیفیدا نقص لوله عصبی، یک بیماری مادرزادی
مدت زمان مطالعه۶ دقیقه

اسپینا بیفیدا نقص لوله عصبی، یک بیماری مادرزادی

اسپینا بیفیدا یک نقص یا بیماری مادرزادی است که در آن ستون فقرات به صورت صحیح شکل نگرفته است. این عارضه که با نام نقص لوله عصبی نیز شناخته می شود، در هنگام جنینی زمانی که بافت های جنین درحال شکل گیری است ایجاد می گردد. در این بیماری لوله عصبی که در نهایت ساختار های ستون فقرات را برای محافظت از نخاع ایجاد می کند دچار نقص شده و انتهای آنها باز است. در این حالت ساختار لوله عصبی نمی تواند به درستی از نخاع و اعصاب محافظت کند. لوله های عصبی در روز های اول بارداری شروع به تشکیل شدن می کنند و انتهای آنان در اخر ماه اول بارداری بسته می شود. اگر جنین مبتلا به اسپینا بیفیدا باشد، این لوله به درستی بسته نمی شوند و موجب تغییر شکل در ستون فقرات و همچنین باعث نقص در رشد نخاع و استخوان های ستون فقرات می گردد. این بیماری ممکن است در دوران جنینی و یا بدو تولد تشخیص داده شود و بسته به شدن آن راه درمان متفاوتی را نیاز داشته باشد. در ادامه به انواع این عارضه، تشخیص و راه درمان آن می پردازیم.

انواع نقص لوله عصبی

نقص لوله عصبی با توجه به محل نقص و همچنین شدت آن می تواند به دو دسته تقسیم شود که شامل موارد زیر است :

اسپینا بیفیدا مخفی : این نوع نقص لوله عصبی که نوع رایج و خفیف آن می باشد، معمولا در هنگام تولد هیچ نشانه ای ندارد اما باعث شکاف کوچک در انتهای ستون فقرات یا تعدادی از مهره های آن می شود. در این حالت ممکن است شدت این عارضه به قدری کم باشد که بسیاری از افرادی که دچار آن هستند، از بیماری خود اطلاع نداشته باشند و تا زمانی که از آن ناحیه عکسبرداری به دلایلی غیر مرتبط صورت نگیرد، این عارضه تشخیص داده نمی شود. در مواردی ممکن است علائم پوستی در انتهای کمر و ستون فقرات نشانه ای از نقص لوله عصبی باشد که برای تشخیص دقیق ممکن است ام آر آی تجویز شود.

بیشتر بخوانید
آندوسکوپی ستون فقرات

Myelomeningocele : میلومننگوسل که حالت باز و شدید نقص لوله عصبی است، در بدو تولد قابل مشاهده و تشخیص است. در این حالت کانال نخاع مربوط به چندین مهره انتهایی ستون فقرات از وسط کمر تا پایین آن باز است و به طور صحیح جوش نخوره و بسته نمی باشد. در این حالت، اعصاب و غشاهایی که از این ناحیه عبور می کنند به دلیل اینکه لوله عصبی باز می باشد، درون یک کیسه غشایی قرار گرفته و حالتی برجسته را در انتهای کمر کودک ایجاد می کنند. این وضعیت کودک را در معرض ابتلا به انواع عفونت ها قرار می دهد که در مواردی تهدید کننده زندگی می باشند. در این حالت اعصاب و نخاع کودک در معرض انواع آسیب ها قرار گرفته و ممکن است منجر به فلج شدگی یا اختلال در عملکرد سایر اندام ها مانند روده و مثانه گردد.

اسپینا بیفیدا

اسپینا بیفیدا

 تشخیص اسپینا بیفیدا

نقص لوله عصبی معمولا در دورانی که مادر باردار است و بعد از تولد کودک تشخیص داده می شود. البته این تشخیص به نوع این عارضه نیز بستگی دارد. در نوع مخفی نقص لوله عصبی، تشخیص ممکن است تا اواخر دوران بزرگسالی صورت نگیرد و یا هرگز تشخیص داده نشود. اما نوع شدید آن معمولا در بدو تولد یا در دوران جنینی با استفاده از آزمون های مشخص قابل تشخیص می باشد. بنابراین تشخیص ممکن است به دو روش صورت گیرد :

تشخیص در دوران بارداری : در این روش با استفاده از آزمایشات غربالگری می توان نقص لوله عصبی را تشخیص داد. آزمونی که در این روش مورد استفاده قرار می گیرد AFP نام دارد. این آزمون به اندازه گیری پروتئین آلفا فیتوپروتئین می پردازد. این پروتئین را جنین تولید می کند و بنابراین در خون مادر نیز یافت می شود. حال اگر میزان این الفا فیتو پروتئین از یک حد مشخص بالاتر رود، بدین معنی است که کودک دارای لوله های عصبی باز است که موجب شده میزان این پروتئین در خون مادر افزایش یابد. گاهی به جای بررسی خون مادر و اندازگیر الفا فیتوپروتئین، مایع آمنیوسنتز اطراف جنین را استخراج و مورد آزمایش قرار می دهند. که البته خطرناک تر می باشد و خطر سقط را به همراه دارد. روش دیگری که در تشخیص در دوران بارداری مورد استفاده قرار می گیرد،استفاده از سونوگرافی است. پزشک با بررسی سونوگرافی جنین میتواند به نقص در لوله های عصبی او پی ببرد.

بیشتر بخوانید
بهترین فوق تخصص ستون فقرات

تشخیص بعد از تولد نوزاد : در این موارد بعد از متولد شدن کودک، نشانه های پوستی و ظاهری در انتهای ستون فقرات او دیده می شود. حالت برآمده و کیست مانند در انتهای کمر، رشد موهای زائد در آن ناحیه ، ملتهب و قرمز بودن آن ، گود شدن آن ناحیه و .. می تواند نشانه هایی از نقص لوله عصبی باشند که برای تشخیص دقیق نیاز به سونوگرافی ستون فقرات و ام آر آی دارد.

درمان اسپینا بیفیدا و راه های جلوگیری از آن

ممکن است همه افراد مبتلا به نقص لوله عصبی نیاز به درمان نداشته باشند. درمان معمولا مربوط به موارد شدید و حاد می باشد. درمان این عارضه در بعضی از موارد با عمل جراحی صورت می گیرد. با اینکه علل دقیق این بیماری مشخص نیست اما مشخص است که فاکتورهایی می تواند خطر ابتلا به این بیماری را کاهش یا افزایش دهند. مراقبت هایی دوران بارداری از جمله مه ترین و اصلی ترین عواملی است که که باید به آن دقت شود. مصرف مکمل ها و ویتامین ها در این دوران می تواند بسیار موثر باشد و مصرف روزانه فولیک اسید یکی دیگر از عواملی است که در پیشگیری از این بیماری بسیار موثر است. داشتن برنامه و رژیم غذایی مناسب و رفع نیازهای جنین و مادر به انواع ویتامین ها و مواد معدنی باید مورد توجه قرار گیرد. استفاده بیش از حد از حمام آب گرم و سونا نیز ممکن است در تشکیل بافت ها و اندام های جنین تداخل ایجاد کند و منجر به نقص در لوله عصبی گردد. افراد مبتلا به اضافه وزن و دیابت نیز باید قبل از اقدام به بارداری، تحت مراقبت های یژه قرار گیرند و برای زمان مناسب بارداری با پزشک خود مشورت کنند.

بیشتر بخوانید
جراح ستون فقرات خوب

منبع : https://www.cdc.gov/ncbddd/spinabifida/facts.html

عکس دکتر سید قوام الدین تولایی

دکتر سید قوام الدین تولایی

جراح مغز و اعصاب (نوروسرجن و فوق تخصص ستون فقرات)

دکتر تولایی جراح مغز و اعصاب یا نوروسرجن و فوق تخصص ستون فقرات هستند.
ایشان دارای فلوشیپ جراحی ستون فقرات از امریکا (دوره ی تکمیلی جراحی ستون فقرات در دانشگاه پیتسبورگ آمریکا گذراندند ) هستند.

برچسب ها:
مقالات مرتبط
پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

0 دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *